BAĞCILIK

0
129

BAĞCILIK

Bağcılık Anadolu’da, asmanın anavatanı olarak bilinen bölgeler içerisinde yer alan, hem çeşit zenginliğine, hem de geniş bağ alanlarına sahip önemli bağcılık merkezlerinden birisidir. Bağ tesisinde en önemli aşamalardan birisini anaç ve çeşit seçimi oluşturmaktadır. Başlangıçta anaç ve çeşit, ne kadar isabetli ve uygun seçilirse başarı oranı da o kadar fazla olur.sma, dünya üzerinde kültürü yapılan en eski meyve türlerinden birisidir. Anadolu, asmanın anavatanı olarak bilinen bölgeler içerisinde yer alan, hem çeşit zenginliğine, hem de geniş bağ alanları ve üzüm üretimine sahip önemli bağcılık merkezlerinden birisidir. Asma üzüm verimi bakımından ekonomik, çeşit zenginliği ile de genetik materyal açısından yurdumuzun önemli türlerindendir. Asma çok yıllık bir bitki olup, ekonomik ömrü bakım şartlarına göre değişmekle birlikte 40-50 yıl civarındadır. Bu derece uzun bir verim yaşına sahip olan bir bağın tesisinde, yer seçiminden fidanın dikilmesine kadar pek çok konuda oldukça dikkatli davranmak ve tesisi tekniğine uygun olarak yapmak şarttır. Planlı şekilde kurulacak bağların verimliliği yüksek, ekonomik ömrü de uzun olur

Bağ tesis edilecek arazinin seçiminde öncelikle iklim, toprak, mevki, yön ile kültür durumu göz önüne alınmalıdır. Sıcaklık, güneşlenme, yağış ve hava nemi, don ve rüzgar değerleri ile bunların yıl içindeki değişimleri incelenmelidir. Yer seçiminde en önemli meteorolojik faktörlerden birisi de yağış ve yıl içindeki dağılımıdır. Genelde asma, bazı yüzlek köklü anaçlar dışında, kökleri derine giden bir bitkidir ve bu nedenle yağışı az olan yerlerde de yetiştirilebilir. Yılık yağış ortalaması 500 mm. olan bölgelerde sulama olmaksızın bağcılık yapılabilir. Bağ tesisinde en önemli aşamalardan birisini de anaç ve çeşit seçimi oluşturmaktadır. Başlangıçta anaç ve çeşit, ne kadar isabetli ve uygun seçilirse başarı oranı da o kadar fazla olur. Günümüzde değişik toprak tiplerine adapte olabilen, kurağa, kirece, tuzluluğa, flokseraya ve nematodlara dayanıklılıkları ile yerli asmalarla uyuşmaları farklı olan bir çok farklı anaç vardır.

Anaç seçimi yönüyle yapılacak olan toprak tahlillerinde özellikle aktif ve toplam kireç miktarı, bünyesi, pH’sı, tuzluluk, tabansuyu seviyesi ve yıl içindeki hareketi, toprak kalınlığı, taşlılık durumu da anaç seçiminde önemlidir.. Asma için en uygun topraklar tınlı topraklardır. Bağ kurulması aşamasında seçilecek üzüm çeşitlerinde şu özellikler aranmalıdır;

1 Seçilen çeşit iklim istekleri yönünden yörenin iklimine uygun olmalı,

2. Yörede ekonomik olarak tercih edilen çeşitler olmalı,

3. Seçilen çeşit, üretim amacına uygun olmalı, (sofralık, şaraplık, şıralık ve kurutmalık)

4. Döllenme biyolojisi yönünden seçilen çeşitler birbirine uygun olmalıdır.

Asma fidanları ilkbaharda veya sonbaharda dikilebilir. İklimi çok sert geçen yerlerde ilkbahar dikimi, iklimi ılık geçen yerlerde ise sonbahar dikimi yapmak daha uygundur. Yeni bir tesiste asmalara verilecek aralık ve mesafeler seçilen çeşide ve gelişme durumuna, anaca, iklim ve toprak faktörlerine, toprağın işlenme durumuna, uygulanacak terbiye sistemine bağlı olarak tesbit edilir. Taban topraklarda yetiştirilen kuvvetli çeşitler için omca başına 9-10 m2 gibi (3×3 m) geniş alanlar gerekli iken, zayıf topraklar ve zayıf çeşitler için 4-5 m2 ’lik (2×2 m, 2.5×2.5 m) sahalar yeterli olmaktadır. Ülkemizdeki bağ bölgelerinde 1.40-3.5 m’ye kadar değişen aralık ve mesafeler mevcuttur. Çekirdeksiz üzüm çeşidi için bu değerler Goble’de 3×3, 2.75×2.75, 2.50×2.50, 2.25×2.25 m, telli sistemli bağlarda ise 3.5×3, 3.5×2.5, 3×2 m olabilir. Dikim öncesi arazide işaretleme yaparak, omcaların geleceği yerleri düzgün olarak tesbit etmek ve sıraları muntazam olarak oluşturmak gereklidir. Sonra işaretlenen yerlere 40-50 cm derinliğinde, 30-35 cm genişliğinde çukurlar açılır. Daha sonra dikilecek fidanlara kök tuvaleti yapılarak, çukurlara düzgün bir şekilde dikimi gerçekleştirilir. Dikimden sonra can suyu verilmelidir. Asmalara verilen şekiller, fidan dikim veya aşı yılından başlayarak asmanın gelişme devresi olan 3-5 yıl içinde tamamlanır. Terbiye şekli, baştan belirlenmeli ve ilk yıldan başlanarak doğru bir şekilde oluşturulmalıdır. Asmalara farklı şekiller verilebilmektedir. Bunun amacı; asmaları çevrenin olumlu etkilerinden en fazla, olumsuz etkilerinden en az şekilde etkilenmelerini sağlamaktır. Bu amaçla çeşitli ülke ve ekolojilerde farklı terbiye şekilleri geliştirilmiştir.

Asmada budama her yıl mutlaka yapılması gereken önemli kültürel bir işlemdir. Bağcılıkta budama yöntemleri yapıldığı zamana göre 2’ye ayrılır

  1. Kış (ürün) budaması
  2. Yaz (yeşil) budama

1- Kış Budaması

  • Uygun terbiye sistemlerinin oluşturulmasından sonra, omcalar üzerinde her yıl dinlenme döneminde yapılan budamadır. Omcalar üzerinde verimli bir yaşlı dal sayısının ve bunların uzunluğunun, dolayısıyla verimli kış gözü sayısının düzenlendiği bu budama ile, fizyolojik denge gözetilerek omcaların kapasitelerinden en yüksek düzeyde yararlanılması amaçlanmalıdır. Kış budaması, sonbaharda yaprak dökümü ile ilkbaharda gözlerin sürmek üzere olduğu dönem arasında yapılır. Kış budamasındaki amaç;
  • Büyüme ve gelişme ile verimlilik arasındaki dengenin kurulması.
  • Omcalara verilen terbiye şeklinin geliştirilerek korunması.
  • Sofralık ve bazen de kurutmalık üzüm yetiştiriciliğinde, kalitenin arttırılması için sıkça başvurulan salkım seyreltmeye duyulan ihtiyacın ortadan kaldırılmasıdır.

2- Yaz Budaması

  • Verim devresindeki asmaların vegetasyon dönemi içinde yeni gelişen vegetatif ve generatif organlarında yapılan budamaların ve budama benzeri ayıklamaların tümüne yaz budaması veya yeşil budama denir Yaz budamasının amaçları ve yapılış şekilleri;
  • Renklemenin artırılması: Renklenme sorunu olan yöre ve çeşitlerde salkım bölgesindeki yapraklar çıkarılarak, daha iyi güneşlenme sağlanır.Bu yolla tanenin çeşide has rengi alması mümkün olur
  •  Güneş yanıklığını engellemesi: Güneş yanıklığına hassas çeşitlerde salkımın gölgelenerek güneşten korunması, uç alma ile sağlanabilir. Uç alınan sürgünde koltuklar fazla sayıda ve kuvvetli olacağından salkımı gölgelerler.
  • Kök, gövde ve kolların kuvvetlendirilmesi: Asmanın çok yıllık organları olan kök, gövde ve kolların kuvvetlendirilmesi, yeşil budamalarla sağlanabilir. Toprak altından çıkan anaç veya kalemden sürgünlerinin dipten çıkarılmasıdır.
  • Rüzgar etkisinin önlenmesi: Rüzgar etkisiyle sürgünlerin kırılması bunların boylarının kısaltılması ile önlenebilir. Tepe alma denilen bu işlemle rüzgara açık yaprak ve sürgün alanı azalacağından kırılmalar olmaz. Aynı zamanda sürgünün kalan kısmı daha kuvvetli ve dayanıklı olur.
  • Hastalıkların kontrolü: Hastalıkların kontrolü için, çok sıkışık yaprak ve sürgün olması durumunda bunların seyreltilmesi yararlıdır. Bu yolla iç kısımlar daha iyi havalanacağı gibi ilaçların içeriye işlemesi özellikle külleme ve ölü kol hastalıklarında bu işlemler daha çok önem kazanır.
  • Tane tutumunun artırılması: Tane tutumunun az olduğu bağlarda veya çeşitlerde çiçeklenmeden hemen önce veya çiçeklenme sırasında sürgün uçlarının çıkarılması, tutumu arttırır. Sürgün uçlarının (büyüme noktası) besin çekim gücü, salkımlardan fazladır. Üretilen karbonhidratlar önce sürgün uçlarına sonrada salkımlara gönderilir. Salkımların en çok beslenmeye ihtiyaç duyduğu çiçeklenme sırasında sürgün uçlarının çıkarılması, salkımların daha iyi beslenmesini, dolayısı ile daha iyi tane tutmalarını sağlar.

Bağcılıkta toprak işleme, yabancı otlarla mücadele, toprağın havalandırılması ve ısıtılması, toprakta bulunan bitki besin maddelerinin alımının kolaylaştırılması ve kayıpların önlenmesi, toprağın su tutma kapasitesinin arttırılması, sulama ve yağışlardan sonra toprak yüzeyinde oluşan sert tabakanın kırılarak su kaybının önlenmesi, gübrelerin toprağa karıştırılması amacıyla yapılır

Asmanın, 1 g kuru madde meydana getirmesi için yapraklarından 1 litre su harcaması gerekir. Yapraklardan normal koşullarda her cm2 ’den saatte 20-60 ml su buharlaşmaktadır (20-60 ml/cm2 /h). Ayrıca vegetasyon içinde 450 mm/m2 suya gerek duymaktadır. Bunun 250-300 mm’si bu dönem içinde buharlaştığından, asmada normal bir gelişme ve meyve verimi için vegetasyon devresi içinde yaklaşık olarak 700-750 mm/m2 yağış alması gerekir. Eğer bu miktar topraktan sağlanamazsa özellikle kurak ve yarı kurak iklim koşullarında sulama ile bunun karşılanması gerekir.

Bağlarda en çok görülen bağ zararlıları (floksera, nematodlar, salkım güvesi, tripsler, bağ uyuzu, kırmızı örümcekler, bağ maymuncuğu, haziran böcekleri, kuşlar ve arılar vb.,), fungal hastalıklar (külleme, mildiyö, ölü kol, antraknoz, gri küf, kav, kök çürüklüğü vb.), bakteriyel hastalıklar (bağ kanseri, bakteriyel yanıklık, asma vebası vb.), virüs ve virüs benzeri hastalıklar (kısa boğum, yaprak kıvırcıklığı, benek ve sarı benek hastalıkları vb.) etkili olarak bağda önemli ekonomik kayıplara sebep olabilmektedirler. Günümüzde bu kayıpları en aza indirmek amacıyla entegre mücadele yöntemi uygulanması tavsiye edilmektedir. Bu sayede hem ekonomik kayıplar düşürülmekte hem de çevre ve doğaya fazla zarar verilmemektedir.

Sofralık üzümler olgunlaşınca toplanmalıdır. Pek çok meyveden farklı olarak üzümlerde toplandıktan sonra olgunlaşma olmadığından görünüş, renk, lezzet ve yapı bakımından arzu edilen düzeye ulaştıklarında hasadın yapılması gerekir.

Üzümlerin olgunluğuna karar vermede;

  • Üzümün rengi
  • Toplam suda çözünebilir katı maddeler
  • Salkım sapının ve iskeletin rengi
  • Çekirdek rengi
  • Tane etinden çekirdeğin ayrılması
  • Lezzet gibi faktörler etkendir.

Sofralık üzümlerin hasadında üzümleri bir defada kesmek doğru değildir. Şaraplık, kurutmalık ve şıralık üzümler, alınan örneklerde istenilen kuru maddeye geldiği zaman hasat yapılır.

Hasat yapılırken dikkat edilecek hususlar şunlardır;

  • Mutlaka bıçak, makas vb. kullanılmalı ve hasat asla elle yapılmamalı,
  •  Salkımlar olgun olmalı,
  • Salkımı meydana getiren tanelerin üzerindeki pus tabakası silinmemeli,
  • Salkımlar zedelenmeden kesilmeli,
  • Kesilen salkımlar kaplara yavaş ve hafifçe konulmalı,
  • Salkım olgunluk durumunu ve tabii rengini almış olmalı,
  • Hastalıksız ve haşeresiz olmalı,
  • Salkım büyüklüğü normal olmalı,
  • Salkım sapından tutup, kesilmelidir.

YORUMLAR

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen isminizi buraya giriniz